Muhəmməd peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- İslam ümmətinin düzdanışan və etibarlı tacirlərini müjdələyib demişdir: “Düzdanışan, etibarlı, müsəlman tacir Qiyamət günü peyğəmbərlərlə, siddiqlərlə və şəhidlərlə bir yerdə olacaq.” (“Sunən ət-Tirmizi”, 1209; “Sunən İbn Macə”, 2139; “Mustədrək əl-Hakim”, 2/6; “Sunən əl- Beyhəqi”, 5/266; Təbərani “Mocəm əl-Ovsat”, 8/192/7390; “Mus- nəd əd-Darimi”, 2539; “Sunən əd-Daraqutni”, 3/7/17; “Silsilə əl- Əhadis əs-Səhihə”, 3453; “Səhih ət-Tərğib vət-Tərhib”, 1783) Bu hədis bizə, düz danışan tacirin axirətdə nicat tapacağını, onun peyğəmbərlərə, siddiqlərə və şəhidlərə yaxın olacağını, yalançının isə günahkar, fasiq və asi insanlarla həşr olunacağını xəbər verir. ( Tiybi, “Şərh aləl-Mişkat”, 2/2119) Əlbəttə ki, ticarət əsnasında düzdanışan və müştərini aldatmayan müsəlman tacir cənnətlik olacaq. Çünki düz danış- maq insanı Cənnətə, yalan isə onu Cəhənnəmə aparır. Bu xüsus- da, Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- belə buyurmuşdur: “Doğru söz danışın! Çün- ki doğruluq adamı yaxşı işlər görməyə yönəldir. Yaxşı işlər isə adamı Cənnətə aparır. Adam o qədər doğru danışır ki, nəhayət, Allah yanında doğruçu sayılır. Yalan danışmaqdan çəkinin! Çünki yalan adamı günah işlərə yönəldir. Günah işlər isə ada- mı Cəhənnəmə aparır. Adam o qədər yalan danışır ki, nəhayət, Allah yanında yalançı sayılır.” Doğru danışanların Cənnətlik olması barədə Quranda belə buyurulur: “Allah buyurdu: “Bu, doğru danışanlara doğruluq- larının fayda verəcəyi gündür! Onlar üçün ağacları altından çaylar axan və içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları hazırlan- mışdır.” Allah onlardan razıdır, onlar da Ondan razıdırlar. Bu, böyük uğurdur” (“əl-Maidə” surəsi, 119).
Yalançılar barədə deyilir: “Göylərin və yerin hökmranlığı ancaq Allaha məxsusdur. Qiyamət qopacağı gün – məhz o gün yalan danışanlar ziyana uğrayacaqlar” (əl-Casiyə, 27) Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- həmçinin demişdir: “Altı şeyi yerinə yetirəcə- yinizə dair mənə zəmanət verin, Cənnətə girəcəyinizə dair sizə zəmanət verim: danışdıqda düz danışın, vəd verdikdə onu ye- rinə yetirin, sizə əmanət verilərsə, onu yiyəsinə qaytarın, ayıb yerlərinizi zinadan qoruyun, gözünüzü haram buyurulanlardan çevirin və bir də əlinizlə heç kəsə əziyyət verməyin.” (“Musnəd İmam Əhməd”, 5/323; “Silsilətul-Əhadisis-Səhihə”, 1470) Başqa bir hədisdə Peyğəmbər demişdir: “Qiyamət günü ta- cirlər günahkar olduqları halda məhşərə toplanacaqlar. Yalnız Allahdan qorxan, yaxşılıq edən və düzdanışanlar istisnadır.” (“Sunən ət-Tirmizi”, 1210; “Sunən İbn Macə”, 2146; “Musnəd əd- Darimi”, 2/247; “Silsilə əl-Əhadis əs-Səhihə”, 994) Yenə bir hədisdə xəbər verilir ki, Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- : “Tacirlər gü- nahkardırlar”– demiş və səhabələr ondan: “Ya Rəsulullah, məgər Allah alış-verişişi halal buyurmayıbmı?”– deyə soruşduqda, o, belə cavab vermişdir: “Elədir, lakin onlar (günahkar tacirlər) alış- veriş etdikdə yalan danışır və and içib günah qazanırlar.” (“Musnəd İmam Əhməd”, 3/428; “Silsilə əl-Əhadis əs-Səhihə”, 366) Doğru danışmaq müsəlman tacirə təkcə axirətdə deyil, bu dünyada da fayda verir. Belə ki, ticarətdə düzgünlük olduqda, Allah o ticarətə bərəkət verir. Bu xüsusda, Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- belə demişdir: “Alıcı və satıcı bir-birindən ayrılanadək ixtiyar sa- hibidirlər (ayrılanadək alıcı aldığını, satıcı da satdığını geri qaytara bilər). Əgər onlar düz danışsalar və bəyan etsələr, (malın keyfiyyətini və nöqsanını, şərtləri və iradları bəyan etsələr) alış-verişləri bərəkətli olar. Yox, gizlətsələr və yalan da- nışsalar, alış-verişlərinin bərəkəti gedər.” (“Səhih əl-Buxari”, 2079; “Səhih Muslim”, 1532)
Demək, ticarətdə düz danışmaq bərəkətli ruzi əldə etməyə,
yalan danışmaq isə xeyir-bərəkətdən məhrum olmağa səbəbdir.
Hər bir müsəlman tacir istəyər ki, yalan danışmaq və xəyanət
etmək kimi yaramaz xislətlərdən uzaq olsun və nəhayət, Qiyamət
günü peyğəmbərlərlə, siddiqlərlə və şəhidlərlə birlikdə Cən-
nətə getsin. Bunun üçün o, yaradılışının qayəsini bilməlidir. İnsa-
nın yaradılışının qayəsi isə, Rəbbinə ibadət etməsi və heç nəyi
Ona şərik qoşmamasıdır. Bu xüsusda, Quranda belə buyurulur:
“Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etmək üçün
yaratdım.” (“əz-Zariyat” surəsi, 56)
“Halbuki onlara, dini məhz Allaha məxsus edərək, həniflər
kimi ibadət etmək, namaz qılmaq və zəkat vermək əmr olun-
muşdu. Doğru din də elə budur!” (“əl-Bəyyinə” surəsi, 5)
Ayələrdən aydın başa düşülür ki, insan Allaha ibadət etmək
üçün yaradılıb. İnsan vaxtlı-vaxtında və doğru-düzgün namaz
qılmalı, üstəlik, malının zəkatını verməlidir ki, bu iki əzəmətli
ibadət sayəsində Allah onu yaramaz əməllərdən qorusun və onu
təmizə çıxartsın. Bu xüsusda, Quranda belə buyurulur:
“Həqiqətən də, namaz insanı çirkin və yaramaz əməllərdən
çəkindirir.” (“əl-Ənkəbut” surəsi, 45)
“Onların mallarından zəkat götür ki, bununla onları pak
edib təmizə çıxarasan.” (“ət-Tovbə” surəsi, 103)